Fraudeverdenking bij Amsterdams project met statushouders

Het OM bevestigt de verdenking van fraude en meldt dat er sprake is van ‘één hoofdverdachte en nog een aantal medeverdachten', maar wil niet zeggen voor hoeveel geld er mogelijk is gefraudeerd.

"Het betreft een groot en complex onderzoek en het kost de nodige tijd om het omvangrijke dossier te beoordelen", aldus een woordvoerder van het OM. "Naar verwachting zal het OM binnenkort de afdoeningsbeslissingen nemen."

De gemeente Amsterdam laat weten dat ze tijdens het project melding heeft gedaan bij het interne Bureau Integriteit. "Deze melding heeft geleid tot een aangifte bij de Rijksrecherche." Meer wil de woordvoerder niet kwijt. "Deze zaak is op dit moment onder de rechter, om die reden kunnen we geen uitlatingen doen over deze casus."

Voor het gehele project was volgens betrokkenen een half miljoen euro beschikbaar.

Argos voerde gesprekken met de projectleider, die vermoedelijk de hoofdverdachte is, één van haar medewerkers en andere direct betrokken bronnen, en bestudeerde interne documenten over de zaak. Daaruit valt op te maken dat er voor het gehele project een half miljoen euro beschikbaar was, en dat de projectleider samen met anderen bij de gemeente Amsterdam rekeningen heeft ingediend en kreeg uitbetaald voor diensten die niet of nauwelijks zouden zijn geleverd. Mogelijk gaat het fraudebedrag om enkele tonnen.

Derde leerweg

Doel van het gemeentelijke project was om statushouders via de zogeheten ‘derde leerweg’ te helpen bij het halen van een mbo-diploma en het vinden van een baan. Asielzoekers met een verblijfsvergunning werden na een voorselectie geplaatst bij een bedrijf, waar zij werkervaring konden opdoen en taalles kregen.

Het traject eindigde met een mbo-diploma of -certificaat, waarmee statushouders hun kansen op de arbeidsmarkt zouden vergroten. Zeker acht bedrijven deden aan het project mee, waaronder ABN Amro, kinderopvangbedrijf Unikidz, facilitair bedrijf GSA en horecagroothandel Hanos.

In werkelijkheid kwam er van het project vaak weinig terecht, vertellen betrokkenen aan Argos, en werd er mogelijk gesjoemeld met gemeenschapsgeld.

50 duizend euro

Zo liet de projectleider, een externe consultant die werd ingehuurd door de gemeente, onder meer een factuur van ongeveer 50 duizend euro bij de gemeente in rekening brengen voor het plaatsen van tien tot twintig statushouders bij de Amsterdamse Fix Brigade, een stichting die energiebesparende klussen uitvoert in sociale huurwoningen. Statushouders zouden bij de Fix Brigade worden opgeleid tot 'fixer’, en een erkend mbo-diploma of -certificaat kunnen behalen.

Maar van de geplande tien tot twintig statushouders werd door de gemeente nog geen handvol aangeleverd, zeggen medewerkers van de Fix Brigade tegen Argos. De enkeling die wel kwam, haakte al na een paar dagen af. Over het wegblijven van de statushouders hoorde de Fix Brigade op een gegeven moment niets meer van de gemeente, tot frustratie van de medewerkers. Intussen diende een onderaannemer van de projectleider wel een factuur in voor de begeleiding.

"Dit gebeurt gewoon over de rug van statushouders", zegt Bas Ruis, destijds directeur van Fix Brigade Nederland. "Deze mensen factureren doodleuk vijftigduizend euro voor niet bewezen diensten. Dat doet wel wat met je. We hebben er heel veel tijd en energie in geïnvesteerd om dit project rond te krijgen. Als je dan ziet dat iemand wegloopt met dit soort bedragen… Ik ben echt bloedlink."

Van de andere deelnemende bedrijven die Argos benaderde, zegt er niet één de doelstelling van tien tot twintig opgeleide statushouders te hebben gehaald. Alle bedrijven zeggen verbaasd te zijn geweest over het plotselinge einde van het project.

Het leerwerktraject stond onder leiding van een consultant die volgens gegevens van de Kamer van Koophandel een adviesbureau in Nederland heeft. Uit andere gegevens blijkt dat zij ook directeur is van een vastgoed- en investeringsbedrijf in Zuid-Afrika. Zij was volgens betrokkenen bevriend met de gemeenteambtenaar die het project mede op poten zette. De consultant betrok diverse zzp’ers uit haar zakelijke en private netwerk bij het project, die zij betaalde deelopdrachten toeschoof.

Vaststaat dat bij meerdere bedrijven veel minder statushouders zijn geplaatst en opgeleid dan de bedoeling was. Vermoed wordt dat de projectleider en haar medewerkers desondanks wel de volle buit in rekening brachten bij de gemeente.

Zuid-Afrikaanse rekening

Een van de medeverdachten erkent tegenover Argos inderdaad door de gemeente te zijn betaald voor het mislukte project bij de Fix Brigade. Hij benadrukt de betreffende rekening van ongeveer 50 duizend euro te hebben gestuurd in opdracht van de projectleider. "Ik had alleen zelf geen tijd om die klus bij de Fix Brigade uit te voeren. Dat heb ik ook tegen mijn opdrachtgever gezegd. Toen zei zij: dat maakt niet uit, ik vervang jou wel door een andere coördinator, maak dat geld over op de volgende rekening."

De man stortte het geld naar eigen zeggen op een Zuid-Afrikaanse rekening van de projectleider. "En toen dacht ik dat het verder geregeld was." Maar het project bij de Fix Brigade kwam nooit van de grond. "Het OM zegt: je bent mogelijk medeplichtig aan fraude. Maar ik ben gewoon voor de gek gehouden. Ik ben heel naïef geweest om haar [de projectleider – red.] te vertrouwen. Ik ben willens en wetens gebruikt."

De projectleider zelf ziet een eventuele rechtszaak met vertrouwen tegemoet, zegt zij in reactie op vragen van Argos. "Ik heb het dossier nog niet gezien, dus ik heb geen idee waarvan ik word verdacht. Maar ik heb echt voor veel hetere vuren gestaan dan dit."

Zij wil niet ingaan op de beschuldiging van fraude en wijst vooral op de tekortkomingen die de gemeente Amsterdam tijdens het project zou hebben gehad. "Er is nooit een overdacht geweest, er is nooit een functioneringsgesprek geweest. Voor ieder deelproject had de gemeente tien statushouders moeten leveren. Maar dat gebeurde niet. Het is niet míj́n taak om mensen te regelen. Mijn taak was: het project runnen. Zorgen voor het hele kader, voor de uitvoering, voor de contracten. Maar de gemeente leverde gewoon niet. Het was één grote zooi daar."

De hele fraudekwestie is "bullshit", zegt ze. "Dus laat maar komen. Laat de gemeente maar komen, laat de recherche maar komen, laat de rechter komen. Laat iedereen gewoon zijn plasje erover doen. Ik zie het wel. Laat de geschiedenis zijn loop nemen. Als dat betekent dat ik veroordeeld word, dan is dat zo. Ik kan me daar werkelijk niet druk om maken."

Dit bericht kwam tot stand met medewerking van Rik Delhaas.