Groep Italiaanse artsen ondermijnt controleproces bij wetenschappelijke publicaties

De onderzoekers ontdekten het bestaan van een  groep van zeker 18 Italiaanse gynaecologen die het controleproces voorafgaand aan de publicatie van medisch-wetenschappelijke artikelen ernstig ondermijnen.  

Peer review

Binnen de wetenschap is het gebruikelijk om elkaars werk te ‘reviewen’ voorafgaand aan publicatie. De groep Italiaanse artsen maakt door middel van een onderlinge afspraak misbruik van deze controlerende rol, om zo hun eigen werk vaker vermeld te krijgen. Zo geven zij slechts oppervlakkige adviezen, zoals het verbeteren van taalfouten, om vervolgens standaard te adviseren de tekst aan te vullen met een citaat uit een studie van iemand uit de eigen groep.  

De reviewers schroeven daarmee het aantal citaties uit eigen werk enorm op. Dat vergroot hun carrièrekansen, maar volgens de onderzoekers is de werkwijze fnuikend voor de controle op wetenschappelijke artikelen. 

"Bij een peer review kijken experts uit hetzelfde vakgebied of de onderzoeksmethodes goed zijn toegepast, en of de resultaten van het onderzoek niet verkeerd zijn geïnterpreteerd’, zegt Radboudumc-onderzoeker René Aquarius, een van de drie auteurs van de studie. 

'Ruilhandel'

"Door die kritische blik wordt de wetenschappelijke inhoud van het betreffende artikel alleen maar beter. Maar als wetenschappers de peer review alleen maar zien als een hulpmiddel om zelf meer geciteerd te worden, en niet of nauwelijks meer kijken naar de inhoud van een manuscript, dan kan dat ertoe leiden dat ondermaatse manuscripten toch gepubliceerd worden. Het peer review proces is dan een soort ruilhandel geworden: 'ik accepteer jouw manuscript als jij mijn artikel citeert'.” 

Aquarius en zijn medeauteurs vonden 170 artikelen die door de leden van deze ‘reviewfabriek’ zijn beoordeeld. In 142 gevallen volgden de auteurs inderdaad het advies op om een citaat uit de voorgestelde studie toe te voegen. 

De leden van de groep blijken voor hun reviewrapport ook gebruik te maken van standaardteksten. Zo komt het voor dat dezelfde adviezen, woord voor woord, terug te lezen zijn in reviewrapporten van deze groep. In één geval schreef een reviewer drie vrijwel identieke beoordelingsrapporten over één artikel, met telkens een andere verwijzing naar een studie uit eigen kring, waaruit de auteur zou moeten citeren.  

Patiënten in gevaar

In het uiterste geval kunnen ondermaatse publicaties de veiligheid van patiënten in gevaar brengen, schrijven de onderzoekers. Zij geven ook aan dat de blootgelegde casus vermoedelijk het topje van de ijsberg is, omdat zij zich konden baseren op reviewrapporten die openbaar zijn gemaakt. Dat laatste is ongebruikelijk. 

"Meestal vindt de peer review achter de schermen plaats”, zegt Aquarius. “Het is wel zichtbaar voor de auteurs van een manuscript, de peer reviewers zelf en de uitgevers, maar niet voor de lezers van het uiteindelijke gepubliceerde artikel. De verwachting is dat er meer problematische peer review-rapporten van deze groep artsen te vinden zijn, als alle reviewrapporten openbaar zouden zijn.” 

Door AI verzonnen referenties

Argos liet eerder al zien hoe de wetenschappelijke literatuur wordt gecompromitteerd door gebrekkige of compleet verzonnen studies. Vooral door de opkomst van AI nemen die snel in aantal toe. Zo trok het blad Intensive Care Medicine kortgeleden een artikel terug van de Amsterdamse hoogleraar IC-geneeskunde Alexander Vlaar. Onder de publicatie bleken tien referenties te staan die door een AI-tool waren verzonnen. Ook het reviewproces was niet volgens de regels verlopen. 

In het ideale geval houden peer reviewers en redacties van wetenschappelijke tijdschriften dit soort artikelen op tijd tegen. Maar het controlesysteem blijkt niet bestand tegen de toevloed aan ondeugdelijke artikelen. Uitgevers proberen met speciale computerprogramma’s fouten en fraude op te sporen, maar hun tools zijn nog niet betrouwbaar genoeg om volledig op terug te vallen.  

Om het probleem van sjoemelende reviewers aan te pakken, zouden hun beoordelingsrapporten standaard openbaar moeten worden, schrijven de onderzoekers.  

“Daarnaast zouden uitgevers van wetenschappelijke vakbladen gezamenlijk een detectieplatform kunnen opzetten, om dit soort problematische peer review-rapporten er eerder uit te vissen”, zegt René Aquarius. "Daar zijn we nu actief aandacht voor aan het vragen en er is ook al meer onderzoek in deze lijn in de maak.” 

De hele studie is hier te lezen.