Digitale veiligheid

De Justitiële ICT Organisatie, die onder andere de ICT beheert voor het ministerie van Justitie en Veiligheid, blijkt het afgelopen jaar niet één, maar twee keer te zijn gehackt. Indringers hadden hierdoor de mogelijkheid om door te dringen tot verschillende overheidsorganisaties, zoals de Dienst Justitiële Inrichtingen en de Dienst Terugkeer en Vertrek. 

Interne adviezen om de systemen offline te halen werden niet opgevolgd. Eén van de redenen: het was onduidelijk of de enkelbanden van gedetineerden dan nog zouden werken. 

Digitale indringers hadden zeker vijf maanden lang toegang tot de systemen van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) en hebben die toegang waarschijnlijk nog steeds. Dit blijkt uit onderzoek van Argos. De aanvallers hadden - via een lek in de beveiligingssoftware - toegang tot gegevens van medewerkers en konden mobiele apparaten op afstand beheren. 

Onze overheid en bedrijven zijn sterk afhankelijk van Amerikaanse techbedrijven. Nu Amerika steeds vaker een onbetrouwbare bondgenoot blijkt, maken experts en politici zich zorgen.

Kunnen we wel zonder Amerikaanse big tech? Kan Trump de stekker uit digitaal Nederland trekken? En kunnen we voorkomen dat commerciële partijen Nederland als een wingewest gebruiken voor energieslurpende datacenters? 

Dat bespreken we met een tafel vol onderzoeksjournalisten: Carola Houtekamer (NRC), techjournalist Joost Schellevis (NOS), datajournalist Ada Homolová (Follow te Money) en Argos’ eigen specialist digitale veiligheid Saar Slegers. Marietje Schaake schreef er een boek over en is gealarmeerd maar strijdvaardig - zij is cyberexpert aan Stanford University en voormalig Europarlementariër.

Citrix, de thuiswerksoftware van duizenden medewerkers binnen ministeries, gemeenten en andere overheden, heeft geen beste reputatie: volgens cybersecurityexperts is het zo lek als een mandje.

Zij keken er dus ook niet van op toen het Openbaar Ministerie afgelopen zomer via juist dat programma werd gehackt. Wekenlang ging het OM offline en het kampte nog maandenlang met ernstige ICT-problemen. Waar de software handig is voor medewerkers, is die ook ideaal voor hackers. Want wie eenmaal binnen is, kan bij alle vertrouwelijke informatie en kan bovendien gaan rommelen in de systemen.

Waarom wordt deze software nog gebruikt? En heeft de Nederlandse overheid haar digitale beveiliging überhaupt wel op orde?

Deze zomer lagen de systemen van het Openbaar Ministerie plat. Uiteindelijk duurde het tien weken voordat de belangrijkste digitale systemen van de organisatie weer waren opgestart, met grote gevolgen voor het functioneren van het strafrecht. Een hack kan elke organisatie overkomen. Maar hebben overheidsorganisaties wel een plan klaarliggen voor als het misgaat?

Sebastiaan van ’t Erve doet onderzoek naar cybercrises en maakte als burgemeester van Lochem zelf mee dat zijn gemeente werd gehackt. Hij roept politici en bestuurders op om hun verantwoordelijkheid te nemen en duidelijkheid te geven: Hoe lang mag de overheid maximaal offline zijn na een hack? 

In de aanloop naar de verkiezingen duiken onze onderzoeksjournalisten op basis van hun dossierkennis in de plannen van de partijen. Wat beloven de partijen nu echt, en wat zijn die plannen waard? Met vandaag: digitale veiligheid.

Saar Slegers is Argos’ eigen specialist op dit gebied en bespreekt, samen met cybersecurity-expert Bert Hubert, wat haar het meest opvalt. Hoe haalbaar is die ‘digitale autonomie’ die veel partijen zo graag willen? Hoeveel geld willen ze eraan besteden? En heeft de politiek überhaupt wel voldoende ICT-kennis in huis om goed doordachte plannen te smeden?

Nederland leunt nog altijd zwaar op Israëlische bedrijven voor cruciale veiligheidssystemen voor de politie. Denk aan tapkamers en digitale uitleesapparatuur. Maar ons gebruik van die techniek roept steeds meer vragen op – morele vragen, maar ook over onze eigen veiligheid.

Een adviesraad van het ministerie van Justitie en Veiligheid waarschuwde in 2018 al dat we 'naïef' zijn over deze samenwerking. De software van enkele Israëlische bedrijven is gebruikt in conflicten waarbij mensenrechten geschonden zijn – ook in Gaza. En dat staat nog los van technische problemen die zich maar blijven opstapelen. Waarom houdt Nederland vast aan deze omstreden technologie? In gesprek met technologie-expert en voormalig AIVD-toezichthouder Bert Hubert en hoogleraar Europees aanbestedingsrecht Elisabetta Manunza.