Groenland-scenario toont kwetsbaarheid Nederlandse F-35: Amerika zit aan de knoppen

Nederland en verscheidene andere Europese landen beschikken over tientallen Amerikaanse F-35-toestellen. Maar hoewel diverse vliegtuigonderdelen in Nederland worden geproduceerd, blijven de VS verantwoordelijk voor de software-updates van de F-35 en kennen zij als enigen de broncode van de software. Mocht de regering-Trump besluiten die updates niet meer te verstrekken, dan raken de geavanceerde straaljagers belangrijke kwaliteiten kwijt en zijn de toestellen uiteindelijk veel minder effectief in te zetten.  

Het roept in het bijzonder vragen op over Groenland, waarover Trump de laatste dagen opnieuw openlijk zinspeelt op inname. Een aanval op Groenland als NAVO-bondgenoot kan ertoe leiden dat we militair tegenover de VS komen te staan.

Vriendschap onder druk

“De wereld is veranderd. We willen maar niet geloven dat Amerika echt een ander land aan het worden is onder Trump”, aldus hoogleraar internationale betrekkingen Rob de Wijk. Hoewel Amerika decennialang onze grootste militaire bondgenoot was, rijzen de zorgen over de vriendschap met de dag. Al helemaal sinds de Amerikaanse inval in Venezuela en de dreigende taal die president Trump de afgelopen dagen opnieuw uitte richting Groenland. De Wijk: “Als Amerika Groenland in zou nemen staan we tegenover elkaar. Ik acht de regering-Trump zeker in staat om onze wapensystemen dan te ontregelen.” 

Software

Nederland is sinds de jaren ‘90 een belangrijke partner van Amerika in de ontwikkeling van het nieuwste gevechtsvliegtuig, de F-35, toen beter bekend als de Joint Strike Fighter. Cruciaal voor de besturing van de vliegtuigen is de software. Die zorgt ervoor dat de piloot kan vaststellen of een object een vriend of vijand is, en dat hij de wapens kan aansturen. Die software is in Amerikaanse handen en heeft constant updates nodig.  

Voormalig Commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn bevestigt dat dit een risico is in een toekomst waarin de Amerikanen niet aan onze kant zouden staan. “Als die software-toelevering niet meer zou gebeuren, betekent dat dat je over tijd minder capaciteit ofwel een kwetsbaar vliegtuig krijgt.” Volgens Europarlementariër en oud-directeur van de Franse militaire inlichtingendienst Christophe Gomart is het simpel: “Als Amerika het niet eens is met een militaire actie, kan je de F-35 gevechtsvliegtuigen niet gebruiken.” 

Nieuwe samenwerking met Amerikanen

Staatssecretaris Gijs Tuinman ziet geen grote problemen. Hij vindt dat Nederland en Europa aansluiting moet blijven zoeken bij de VS en opende kortgeleden de deur voor een nieuwe, intensieve militaire samenwerking met Washington. Afgelopen herfst tekende hij een intentieverklaring voor de gezamenlijke ontwikkeling in Amerika van een geavanceerd onbemand vliegtuig: het Collaborative Combat Aircraft. Dat is een initiatief om autonome onbemenste luchtsystemen te ontwikkelen, die samen met de F-35 kunnen optrekken in militaire operaties. 

Tuinman: “De toon die uit Amerika komt is hard en doet soms best pijn, dus dat je dan als Europa meer je eigen broek op moet trekken is duidelijk. Tegelijkertijd worden onbemande systemen steeds belangrijker en zijn het de Amerikanen die daar verreweg het meest innovatief in zijn, dus daar wil je juist vroeg instappen.” 

Critici delen in Argos hun zorgen over nieuwe samenwerkingen met een bondgenoot die steeds minder betrouwbaar is. “Waar ik bang voor ben is dat de geschiedenis zich herhaalt,” zegt universitair docent internationaal recht Jessica Dorsey. “Voor nieuwe wapens zijn we geneigd altijd maar weer terug te gaan naar Amerika. Van die afhankelijkheid moeten we juist af.”